De relatieve competentie: forumkeuze op grond van de verordening EG 1215/2012 waarmee de Nederlandse rechter bevoegd blijft in grensoverschrijdende handel.

In het procesrecht vormt “woonplaats gedaagde” uit art. 99 Rv de basisregel als gekeken moet worden naar de plaats welke rechter bevoegd is om kennis te nemen van een juridisch geschil. Uiteraard zijn er uitzonderingen op deze basisregel.  Zo is in art. 100 Rv de regel opgenomen dat de rechter van de woonplaats van de werknemer of daar waar de werkzaamheden normaal gesproken worden uitgevoerd bevoegd is.

Met name voor ondernemers kan de relatieve competentie van groot belang zijn als een juridisch geschil ontstaat. Bij handelsovereenkomsten met Nederlandse partijen is de situatie niet zo spannend. Het zal voor de ondernemer niet zoveel uitmaken of de rechter te Utrecht, Amsterdam of Rotterdam bevoegd is. De afstanden zijn klein en de rechter blijft de Nederlandse rechter. De procedure blijft daardoor toegankelijk en je hoeft ook niet de grens over voor een jurist in het buitenland.

Wel wordt het interessant als er zaken over de grens worden gedaan.  Een opdrachtgever in België of Duitsland betaalt niet. Moet de ondernemer dan gaan procederen in België of Duitsland? De drempel om nakoming te vorderen wordt voor de ondernemer dan zo groot dat in veel gevallen zal worden afgezien van nakoming en de schuldenaar ermee weg komt. Bovendien is de zoektocht naar een goede en betrouwbare jurist in België of Duitsland niet erg eenvoudig. Vooral nu de internationale handel toeneemt en door het internet afzetmarkten vergroot worden, is het van groot belang dat ondernemers zich goed beschermen en indekken bij grensoverschrijdende handel.

Het indekken om de bevoegde rechter op voorhand aan te wijzen heet een forumkeuze. Als die forumkeuze bij algemene voorwaarden wordt genomen heet het zelfs een forumkeuzebeding. In art. 108 Rv is daaromtrent een regel opgenomen. Kortweg komt die regel erop neer dat,

“indien partijen bij een overeenkomst een rechter hebben aangewezen voor de kennisneming van geschillen die zijn ontstaan of zullen ontstaan naar aanleiding van een bepaalde rechtsbetrekking die tot hun vrije beschikking staat, dan is die rechter bij uitsluiting bevoegd van de zaak kennis te nemen, voor zover niet uit de overeenkomst anders voortvloeit.”

Daarmee lijkt het maken van een forumkeuze erg eenvoudig en maken veel ondernemers gebruik van deze mogelijkheid. Vaak geschiedt e.e.a. omdat zij in de voorwaarden van een andere ondernemer een dergelijk beding hebben zien staan. Toch blijkt dat rechtens niet juist en zien veel ondernemers zich geconfronteerd met een forumkeuzebeding waar zij bij een gerechtelijke procedure niet op terug kunnen vallen.

De grondslag dat een dergelijk forumkeuzebeding regelmatig niet slaag is gelegen in art. 108 lid 2 Rv:

“Beloopt de vordering evenwel ten hoogste €25.000,- of betreft het een individuele arbeidsovereenkomst dan wel een zaak als bedoeld in artikel 101 Rv of artikel 103 Rv, tweede zin, dan heeft een overeenkomst als bedoeld in lid 1 (van art. 108 Rv) geen gevolg, tenzij:

  1. Zij is aangegaan na het ontstaan van het geschil, of
  2. De werknemer, de partij die niet handelt in de uitoefening van beroep of bedrijf dan wel de huurder zich tot de aangewezen rechter wendt.”

Kortweg komt deze wettelijke beperking erop neer dat ondernemers aan  een forumkeuzebeding in hun eigen algemene voorwaarden geen werking kunnen toedichten als het gaat om een zaak waarin de kantonrechter is bevoegd.

Op grond van de wettelijke beperking kent een dergelijk beding pas werking als het is gemaakt na totstandkoming van het geschil. In de praktijk blijkt dit voor ondernemers met een juridisch geschil met een ondernemer uit het buitenland echter een farce. Het is immers ondenkbaar dat een Belgische of Duitse ondernemer vrijwillig instemt met het voeren van een gerechtelijke procedure voor de Nederlandse rechter.

Welnu, ook hier zijn wederom uitzonderingen op van toepassing die ervoor zorgen dat buiten de Nederlandse wetgeving om alsnog een rechtsgeldig forumkeuzebeding kan worden opgenomen in zaken met buitenlandse wederpartij bij zaken waarin de kantonrechter bevoegd is.

Die uitzondering kan worden gevonden door een forumkeuzebeding op te nemen en bij een beroep op het forumkeuzebeding te verwijzen naar verordening EG 1215/2012. Kortweg regelt deze verordening de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken. Op grond van artikel 25 van bedoelde verordening is een forumkeuzebeding mogelijk zonder dat daarin een onderscheid wordt gemaakt tussen kantonzaken en andere handelszaken bij de rechtbank. Hoewel nog discussie bestaat of de verordening het ook mogelijk maakt om een forumkeuzebeding op te nemen indien de wederpartij woonachtig of gevestigd is in Nederland, wordt hier louter nader in gegaan op handelsovereenkomsten met een partij in het buitenland.

In een procedure die wij eerder voerden voor één van onze cliënten, kwam deze constructie naar voren en werd door de wederpartij het verweer gevoerd dat het forumkeuzebeding niet geldig zou zijn op grond van art. 108 lid 2 Rv. Met succes voerden we echter verweer met verordening EG 2015/2012. De uitspraak van de rechter geeft duidelijkheid omtrent de werking van e.e.a.:

Aldus wordt duidelijk dat een forumkeuzebeding in handelsovereenkomsten met buitenlandse partijen wel degelijk mogelijk is om Nederlandse ondernemers te beschermen bij een eventuele rechtsgang om ervoor te zorgen dat de rechter in Nederland bevoegd blijft om kennis te nemen van het geschil.

Let er bij het opnemen van een dergelijk beding wel op dat het beding naar materiele maatstaven (rechts)geldig moet zijn. Volgens  het arrest van het Gerechtshof Den-Haag d.d. 25 april 2017 komt e.e.a. erop neer dat:

  1. I) in de tekst zelf van de door beide partijen ondertekende overeenkomst uitdrukkelijk wordt verwezen naar de algemene voorwaarden die dit beding bevatten,-
  2. II) deze uitdrukkelijke verwijzing door een partij bij betrachting van een normale zorgvuldigheid kan worden nagegaan, en III)          vaststaat dat de algemene voorwaarden, met daarin het forumkeuzebeding, daadwerkelijk aan de andere contractpartij zijn meegedeeld.

Heeft u vragen hoe u ervoor zorgt bij eventuele geschillen voor de Nederlandse rechter te blijven of wilt u uw algemene voorwaarden laten controleren of een forumkeuzebeding opnemen?

Neem dan contact met ons op via e-mail, het contactformulier of 023-205 22 40.